عميق‌تر است از اين جهنّمهاى معمولى ، يعنى از دركات معمولى جهنّم ؛ اگر سرهنگى خيانت كند او را به زندان يك سرباز عادى نمىبرند ؛ در زندانى متناسب با درجهء جرم و جنايت او مىبرند . بنابراين ، اينچنين افراد نيز نامهء عمل ندارند و از ناحيهء شقاوت به آنها نامهء عمل داده نميشود . اصحاب اليمين كسانى هستند كه اعمال خوب دارند ولى خوبى به ذات آنها و به سرّ آنها رخنه نكرده است ؛ چون يكسره خودشان را به خدا نفروختند ، و إلّا از مقرّبين شده بودند ؛ منتهى اگر توجّهشان به حقّ خيلى زياد است و غفلتشان كم است ؛ اينها اصحاب سعادتند . أصحاب الشّمال كسانى هستند كه در دنيا بيشتر دنبال معصيت و جرم و جنايت رفته‌اند ، ولى أحياناً هم كارهاى خوبى انجام داده‌اند ؛ يا اهل خيرى هستند كه عشقشان به حقّ زياد نبوده و در مقابل اعمال زشتى كه انجام داده‌اند مستحقّ عقوبتند ؛ و بالاخره بايد گرچه براى مدّتى هم شده باشد در دوزخ بسوزند براى تدارك . امّا آن كسى كه از بيخ زده و انكار همه چيز كرده است ، آن را به عملش مؤاخذه نمىكنند ؛ بلكه به واقعيّتش مؤاخذه مىكنند . ما در رواياتى داريم كه « حبط » بطور كلّى صحيح نيست ؛ « حبط » يعنى چه ؟ يعنى هر يك از اعمال نكوهيده اثر نيك اعمال نيكو را از بين نمىبرد و ضايع و نابود نمىسازد ؛ اگر مثلًا ما امروز نمازى خوانده‌ايم و ثوابى برده‌ايم ، گناهى كه به دنبال آن انجام دهيم آن اثر نماز را تباه و خراب نمىكند ؛ آن نماز با آن اثر خوب به جاى خود هست ؛ و اين